به دنبال يك مقصد علمى بيفتد هر يكى يك يا چند قضيه است كه اگر از مجارى عليت باشد تصوراً و تصديقاً به علت خود نيازمند است و وسعت جهان تفكر و بلندى همّت متفكرين و محققين تأثيرى در آن ندارد .
6 . انتقاد : ناقد محترم مىفرمايد اختلاف منظر باعث شده كه طباطبائى از عبارات من كه گفتهام : « استناد در مطلب علمى در جايى كه به كسى نسبت داده شود يكى از ضروريات روش تحقيقى است » فن مناظره را به نظر آورده ، چنان كه در پاسخ خود چنين مىگويد : « البته از مسلمات فنّ مناظره است كه مورد بحث اگر نقل و بازگويى است از راه استناد و اگر دعوى نظرى است از راه استدلال بايد اثبات شود ولى در هرحال حكم مزبور در جايى است كه مطلب نقل شده ، مشهور و معروف و همچنين دعوى نامبرده مستدل و بديهى نباشد » . در حالى كه تحقيقات علمى و روش آن كارى با فنّ مناظره ندارد . ( تلخيص از ص 682 - 683 ) .
پاسخ : فنّ مناظره دخلى به جدل مذموم يا ممدوح منطقى ندارد و فنى است كه از روش صحيح مناظره و مدافعهء علمى بحث مىكند در اين فن كه وظيفهء هر يك از مناظرين تعيين مىشود ، از طرحهاى مختلف علمى مانند دعوى و دليل و تعريف و تقسيم و نقل و غير آنها و احكام و شرايط لازمالمراعات آنها بحث مىشود كه در موقع اعتراض و رفع مورد استفاده قرار گيرد و در مورد نقل گفته شده است كه چون اعم از دعوى است ، به چيزى جز تصحيح نقل نيازمند نيست و نويسنده منظورى بيشتر از اين نداشت .
7 . انتقاد : طباطبائى پس از نقل اين عبارت نگارنده ، « چون مسئلهء تشكيك در وجود به مسئلهء وحدت حقيقت و سنخ وجود و مسئلهء مختلف و متفاوت بودن اين حقيقت منقسم مىشود » مىنويسد : « روشن است كه مسئلهء وحدت حقيقت وجود از مبادى و اصول مسئلهء تشكيك است ، نه قسمى از آن و به اصطلاح علمى مستلزم تقسيم الشىء الى نفسه و غيره مىباشد و آن محال است » . . . اصل اشكال ناشى از
بررسى هاى اسلامى ( فارسى ) — صفحة 42
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٢