ازليّت و قدم ذاتى ماده
سؤال : ازليّت ذاتى و قدم ذاتى ماده را به چه دليل مىتوان نفى كرد ؟
جواب : ازليّت ذاتى و قدم ذاتى اصطلاحاً در جايى گفته مىشود كه ذات شىء عين هستى ( وجود ) باشد و چنين چيزى محال است عدم بپذيرد و در نتيجه هيچگونه تغيير در ذات و در صفات و احوال خود نخواهد پذيرفت و بديهى است كه ماده چنين نيست . ولى ظاهراً مراد از ازليّت ذاتى و قدم ذاتى در سؤال همان قدم زمانى است و سؤال اين است كه آيا ماده ( اتم ) در پيدايش خود مسبوق به عدم زمانى مىباشد يا نه ؟
پاسخ اين پرسش مثبت است ؛ نظر به اينكه از نظر علوم مادى اتم قابل تبديل به انرژى است و بالعكس و هر اتم مجموعهء فشردهاى است از ذرات انرژى كه يك اتم را تشكيل مىدهد و به وجود مىآورد و قهراً مسبوق به عدم مىباشد و در اين صورت ميان اتم و انرژى ، مادهء مشتركى بايد فرض كرد كه خاصيت آن فقط قبول و پذيرش صورت و فعليت باشد . و بنابراين نمىتوان گفت كنندهء فعليت ( فاعل صورت و فعليت ) مادهء مفروضه است بلكه امرى است ماوراى ماده و ماده در سايهء آن فعليت ، فعليت و تحقق مىپذيرد پس عالم مشهود هستى فعل يك فاعلى است ازلى و ثابت وراى عالم و آن خداوند است عزّاسمه .
محمدحسين طباطبائى
قم - 25 شهر صيام 1396 ه .