كجا بفهميم كه مرجع اين ضماير « على » نباشد ، با اينكه سياق آيات نشان مىدهد كه مرجع اين ضماير خداست ؟
جواب : آنچه در روايت وارد شده اين است كه على عليه السلام اول و آخر است و در روايت ديگر وارد شده كه معناى اول و آخر بودن على عليه السلام اين است كه ايشان اول كسى است كه به رسول اكرم صلى الله عليه و آله ايمان آورد و آخرين كسى است كه از آن حضرت جدا شد و آن وقتى بود كه جسد مقدس آن حضرت را در قبر شريف گذاشت و بيرون آمد .
و ظاهر سياق اول سورهء حديد مىرساند كه مراد از اول كسى است كه وجودش مسبوق به عدم نباشد و از آخر اين است كه وجودش ملحوق به عدم نباشد و آن خداست عزّ و جل چنان كه مىفرمايد :
« وَ أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى »
. « 1 »
هامش
( 1 ) . نجم ، آيهء 42