عليت واجب نسبت به ممكنات
استاد اكبر ، ميزان المفسرين ، علامه طباطبائى - دام بقائه - .
محترماً معروض مىدارد در جلد 15 تفسيرالميزان ، صفحات 149 و 150 تحت عنوان « بحث فلسفى » مسائلى مطرح شده كه سؤال زير را در ذهن حقير به وجود آورد :
معناى جز العلة بودن واجب تعالى چگونه متصور است در صورتى كه در قرآن مىفرمايد :
« لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ »
با احترام
پاسخ : السلام عليكم و رحمةاللَّه و بركاته
نامهء گرامى زيارت شد . راجع به بحث فلسفى واقع در جلد پانزدهم الميزان ( ص 149 - 150 ) ، چاپ تهران ، كه در آن دو نظر مختلف در عليت واجب تعالى نسبت به ممكنات ذكر شده كه به موجب نظر اول واجب تعالى جزء علت تامه و به مقتضاى نظر دوم علت تامه قرار مىگيرد ، اين دو وجه بر خلاف آنچه تصور مىشود ، با همديگر متقابل و متنافى نيستند ، بلكه دومى دقيقتر و كاملتر از اولى است .
انسان در نظر ابتدايى با دركى ضرورى كثرت و مغايرتى در ميان موجودات ممكنه درك مىكند و سپس در ميان آحاد اين كثرت توقف وجودى كه اساس قانون عليت و معلوليت عمومى است درك مىكند و به موجب آن هر موجود ممكن علت