واقعى خود نايل شود و صد در صد به آرمان حقيقى خود برسد .
اسلام محيط زندگى مادى انسان را كه زندگى به تمام معنا اجتماعى است و در آن از همهء وسايل مادى استفاده مىشود زمينهء تعليم و تربيت خود قرارداده و طبق آنچه فطرت انسانى و آفرينش ويژهء وى هدايت مىكند مقرراتى وسيع نسبت به اعمال فردى و اجتماعى و كلى و جزئى انسان وضع فرموده كه برنامهء كامل تربيت و تكميل اوست . بخشى از اين مقررات وظايفى هستند كه انسان در برابر خداى خود دارد و متضمن اظهار عبوديّت در مقابل ربوبيّت وى ، فقر و نيازمندى در مقابل غنا و بىنيازى وى ، ذلّت در مقابل عزّت وى ، حقارت در مقابل كبريا و عظمت وى ، جهل در مقابل علم وى ، عجز در مقابل قدرت وى و تسليم در مقابل اراده و مشيّت وى مىباشد و تا حدود امكان ، اجتماعى قرار داده شدهاند مانند اجتماع در نمازهاى يوميّه و نماز عيدين و اجتماع بزرگتر آن كه در نماز جمعه و اجتماع بزرگتر از آن كه در حج تشريع گرديده است .
بخشى از اين مقررات وظايفى هستند كه مردم در محيط اجتماع و نسبت به همديگر دارند . البته در اين وظايف كه قوانين اسلامى مىباشد حس مسئوليت در برابر خداى جهان كه تنها در برابر ارادهء او ( يعنى اقتضاى آفرينش وى ) بايد تسليم شد منظور شده است ، يعنى همهء اعمال را در شعاع سه اصل توحيد و نبوت و معاد بايد انجام داد :
« قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ »
. « 1 »
هامش
( 1 ) . بگو اى اهل كتاب بياييد در يك كلمه اتحاد و اتفاق داشته باشيم و آن اين است كه جز خداى نپرستيم و برخى از ما برخى ديگر را ارباب ( كسانى كه سرنوشت زندگى به دست آنان سپرده شود و از ارادهء آنان پيروى شود ) جز خداى اتخاذ نكنيم . اگر اهل كتاب اين پيشنهاد را نپذيرفتند ، شما بگوييد كه ما تسليم خداييم ، جز او را نمىپرستيم و جز ارادهء او را ( كه همان اقتضائات فطرت و آفرينش مىباشد ) پيروى نمىكنيم . ( آلعمران ، آيهء 64 )