بىتأمل نپذيرند كه مسئول آن خواهند بود .
« وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا »
. « 1 »
چنانكه روشن شد ، اسلام پيروان خود را با تمام قوا به آموختن علم و دانش ترغيب و تشويق مىكند و از اين ميان فقه دين را كه معارف اعتقادى است و احكام شرعى كه قوانين علمى مىباشد فرض قرار داده است .
« وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ »
. « 2 »
چيزى كه هست استعداد افراد انسان در درك حقايق علمى و معارف حقيقى مختلف است . كسانى هستند كه استعداد تفكر استدلالى را نداشته و با ذهن سادهء خود در محيط كار و سطح زندگى مادى به سر مىبرند و كسانى هستند كه تفكرشان استدلالى بوده و طبعاً نشاط خاصى در درك معلومات عميق فكرى و نظريات علمى دارند و كسانى هستند كه با قطع نظر از فكر و عمل انصراف نفسانى خاصى از جهان تاريك ماده و زيبايى فريبنده و لذتهاى گذران آن داشته ، انجذاب خاصى نسبت به جهان ماوراى ماده و شيفتگى مخصوصى به زيبايىهاى پايدار و بىنهايت آن كه زيبايىهاى اين جهان ، نمونهاى و يا در حقيقت تصورى از آنهاست در خود مىيابند و به آسانى مىتوانند با اشراق باطنى خود حقايق و اسرار آن جهان را درك كنند .
با توجه به اين اختلاف كه عياناً در ميان مردم مشهود است ، اسلام از سه راه مختلف به تعليم پرداخته ، با هر طايفهاى با زبان ويژهء آنان سخن مىگويد : طايفهاى را
هامش
( 1 ) . چيزى را كه به آن علم ندارى پيروى نكن ، زيرا گوش و چشم و دل از همهشان بازپرسى خواهد شد . ( اسراء ، آيهء 36 )
( 2 ) . نبايد همهء پيروان اسلام براى جهاد بيرون روند بلكه بايد از هر فرقهاى دستهاى به آموختن علم دين بپردازند و تبليغات دينى را به عهده بگيرند . ( توبه ، آيهء 122 )