تاريخ به خوبى نشان مىدهد كه اگر حوادثى پيشآمد مىكرد ، نبى اكرم صلى الله عليه و آله منتظر وحى مىشد ، بدون اين كه از جانب خود چيزى بگويد . « امام رازى » در تفسير آيه 50 از سوره انعام به اين معنا اعتراف كرد ، بلكه با اين كه خود از طرفداران « قياس » است ، قياس را نيز به موجب اين آيه ، باطل مىداند .
از طرف ديگر اخبار زيادى وارد شده است كه از ابزار رأى بدون مدرك نهى مىكند : سنن ابن ماجه ، ج 1 ، ص 14 ؛ منتخب كنزالعمال ؛ حاشيه مسند احمد ، ج 2 ، ص 192 - 193 ؛ صحيح بخارى ، ج 4 ، ص 168 ؛ كنزالعمال ، ج 3 ، ص 206 - 207 . و حتى خود خليفه دوم نيز از عمل به رأى نهى مىكند : الغدير ، ج 7 ، ص 120 و ج 6 ، ص 270 و كنزالعمال ، ج 5 ، ص 232 - 241 . و روايات زيادى هست كه مىگويد : اگر زمامداران شما بر خلاف امر خدا كار كردند ، به حرفشان گوش ندهيد و اطاعت نكنيد . و رواياتى كه درباره امراى ستمكار خبر مىدهد ، دلالت دارد بر اين كه كسى حق ندارد بر خلاف كتاب و سنت اجتهاد نمايد . « 1 »
پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : به من نسبت ندهيد چيزى را ، زيرا من حلال نمىكنم مگر آنچه را كه خداوند حلال كرده و حرام نمىكنم مگر آنچه را كه خداوند حرام كرده است . « 2 »
به « معاذ بن جبل » فرمودند : قضاوت نكن مگر به آنچه كه مىدانى و اگر امرى بر تو مشكل شد ، توقف كن تا قضيه روشن شود ، يا اين كه آن را بنويس و از من كسب تكليف كن « 3 » .
پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مى فرمود : همانا من مانند شما بشرى هستم ، اگر امرى كردم در
هامش
( 1 ) . كنزالعمال ، 167 - 172 و 201 - 203
( 2 ) . ترتيب مسند امام شافعى ، ج 1 ، ص 20 و نهايه ابن اثير لفظ مسك . و قريب به همين مضمون را « ابن هشام » در سيره ج 4 ، ص 332 نقل نموده است
( 3 ) . سنن ابن ماجه ، ج 1 ، ص 15