شباهت و مماثلت و قابليت اشارهء حسى و عقلى ، و انواع تضاد و تقابل در صفات و احتياجات كه عموماً لازم محدوديت امكانى است .
و پايهء اولى بيان ، روى اطلاق وجود و وحدانيّت حقهء ذات گذاشته شده است ، زيرا ذاتى كه در وجود خود مطلق و غيرمحدود بوده باشد ، هيچگونه حد و قيد و عدم نمىتواند ، راهى به وى باز نمايد : « اذاً لتفاوت ذاته و لتجزأ كنهه و لامتنع من الأزل معناه » .
ضمناً تذكر داده شده كه لازم اطلاق وجود اوليت مطلقهء اوست . او از هر حد و قيد مفروض وسيعتر و آزادتر است ، و از هر مبدأ مفروض و ابتداى متوهّمى جلوتر و مقدّمتر است . « سبق الأوقات كونه و العدم وجوده و الابتداء أزله » .
و نيز ضمناً تذكر داده شده كه موجودات در عين حال كه مانند آيينه حق را نشان مىدهند ، خود حجاب و موانع معرفت تامه هستند ، زيرا هر محدودى به واسطهء ارتباط وجودى كه با مطلق خود دارد او را نشان مىدهد ، ولى هرگز نمىتواند مطلق خود را مطلقاً در خود جاى دهد .
و اجمال آنچه در موضوع نشئه قيامت بيان شده ، اين است كه وى به نشئه دنيا محيط است ، و تأخرى كه در اين باب مىفهميم ، به حسب حساب زمانى خودمان مىباشد .
12 . از كلام پيشواى اول ، در جواب مردى به نام ذعلب ، كه به آن حضرت عرض كرد : « يا أميرالمؤمنين اهل رأيت ربك ؟ » حضرت فرمود :
ويلك يا ذعلب ، ما كنت أعبد رباً لم أره . ( عرض كرد ) : « يا أميرالمؤمنين كيف رأيته ؟ ( فرمود ) : يا ذعلب ! لم تره العيون بمشاهدة الأبصار ، و لكن رأته القلوب بحقائق الايمان .
ويلك يا ذعلب ! ان ربى لطيف اللطافة ، فلا يوصف باللطف عظيم العظمة ، لايوصف بالعظم ، كبير الكبرياء ، لايوصف بالكبر ، جليل الجلالة ، لايوصف بالغلظ ،
شيعه ( مجموعه مذكرات با پروفسور هانرى كربن ) ( فارسى ) — صفحة 131
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٣١