نَبْرَأَها إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ »
« 1 »
هر رنج و مصيبتى كه در زمين يا از خودتان ، به شما رسد در كتاب ، پيش از آنكه در دنيا ايجاد كنيم ، ثبت است ، و اين ، برخداوند آسان است .
اين گروه دوم از افعال ، كه خداوند سبحان به خود نسبت داده است ، به مقتضاى ظاهر آيات پيشين ، يك نوع تأثير را براى خداوند سبحان درتمام افعال ايجاب مىكند ، حتى درافعال ناشايست ، از آن جهت كه ناشايست است . درحالىكه دانستيم ، برهان ونصوص دينى بر خلاف آن ، دلالت دارد ؛ و همين امر ، موجب شد كه متفكران ، دربارهء قضا وقدر ، سعادت وشقاوت و مانندآن به بحث پردازند ؛ و به ناچار نظر سطحى وظاهرى از جهت نظام تكليف وپاداش و كيفر وسپاس و عقاب ، پيرو آن خواهد بود .
فصل سوم : عالم ماده و مرتبهء قضاء و قدر
موجودات عالم هستى ، پس از ذات اقدس إله واسماء وصفات او ، داراى سه مرتبهاند .
اين مراتب ، به مقتضاى برهان مذكور در رسالهء وسائط ، عبارتنداز : عالم عقل مجرد ، عالم مثال و عالم مادّه . همان گونه كه درآن رساله ، بيان كرديم ، ترتّب هريك از اين عوالم بر ديگرى ، از نوع ترتّب معلول برعلت ، و وجود ناقص بر وجود كامل مىباشد . بنابراين ، صورت آنچه درعالم مادّه وجسم ، تحقق مىيابد ، با صورتهايى كه در عالم مثال است ، مطابق مىباشد و همچنين صورتهاى عالم مثال با آنچه درعالم عقل مجرّد است ، مطابق مىباشد . از اين رو ، نظام موجود در عالم پايين به طور متقن در عالم بالا تحقّق دارد بدون آنكه تغيير و تبديل بدان راه يابد ؛ زيراتحقق
هامش
( 1 ) . حديد ، آيهء 22