فصل هشتم : شواهدى از روايات
نصوص دينى نيز برآنچه گذشت دلالت دارد [ كه به پارهاى از آنها دراين فصل اشاره مىشود : ]
1 . از معصومين عليه السلام روايت شده است كه : « لا جَبْرَ وَ لاتَفْويضَ بَلْ أَمْرٌ بَيْنَ الأَمْرَيْنِ » نه آدمى مجبور است و نه به خود واگذارده شده ، بلكه امرى است بين آن دو ، اين تعبيير با سندهاى گوناگون از ائمه معصومين روايت شده است . « 1 »
2 . شيخ صدوق رحمه الله در كتاب توحيد از امام باقر وصادق عليهما السلام روايت مىكند :
انَّ اللَّهَ - عَزَّوَجَلَّ - أَرْحَمُ بِخَلْقِهِ مِنْ أَنْ يُجْبِرَ خَلْقَهُ عَلَى الذُّنُوبِ ثُمَّ يُعَذِّبَهُمْ عَلَيْها ، وَاللَّهُ أَعَزُّ مِنْ أَنْ يُريدَ أَمْراً فَلا يَكُونُ ، قالَ : فَسُئِلا عليهما السلام : هَلْ بَيْنَ الْجَبْرِ وَ الْقَدَرِ مَنْزِلَةٌ ثالِثَةٌ ؟ قالا : نَعَمْ ، أَوْسَعُ مِمَّا بَيْنَ السَّماءِ وَ الارْضِ ؛ « 2 »
مهر خداوند به مخلوقش بيش از آن است كه ايشان را مجبور بر گناه كند و سپس عذابشان نمايد ؛ و خداوند عزيزتر از آن است كه چيزى را بخواهد و نشود ؛ راوى مىگويد : از آن دو بزرگوار سؤال شد : مگر ميان جبر و تفويض منزل سومى هست ؟
فرمودند : آرى ، منزلى است فراختر از ميان آسمان تا زمين .
3 . در توحيد از هشام بن سالم از امام صادق عليه السلام نقل شده است :
اللَّهِ - تَبارَكَ وَ تَعالى - أَكْرَمُ مِنْ أَنْ يُكَلِّفَ النَّاسَ ما لا يُطيقُونَهُ ، وَاللَّهُ أَعَزُّ مِنْ أَنْ يَكُونَ في سُلْطانِهِ ما لا يُريدُ ؛ « 3 »
خداوند - تبارك و تعالى - بزرگوارتر از آن است كه برمردم تكاليفى فراتر از توانشان قرار دهد ، وخداوند عزيزتر از آن است كه در حيطهء فرمانروايىاش آنچه
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 1 ، باب 53 ، ص 160 ، ح 3 ؛ توحيد ، باب 29 ، ص 206 ، ح 9
( 2 ) . توحيد ، باب 59 ، ص 360 ، ح 3
( 3 ) . همان ، ح 4