مشيّت ، در مرتبهء دوم است و اراده ، در مرتبه سوم و تقدير برحكم ، مقرون به امضاء واقع شود و براى خداى تبارك و تعالى بداء است نسبت به آنچه بداند هرگاه كه خواهد ، و نسبت به آنچه براى تقدير اشياء ، اراده كند ؛ ولى اگر حكم ، مقرون به امضاء گشت ، ديگر بداء نيست ؛ و علم به هر معلومى پيش از بودن اوست ؛ و مشيّت نسبت به خواسته شده ، پيش ازوجود آن است ؛ واراده پيش از برپا شدن مراد است ؛ و تقدير اين معلومات پيش از آن است كه در وجود ، مشخص و از لحاظ وقت ، جدا شوند و به هم بپيوندند ؛ و حكم مقرون به امضاء ، همان انجام شدنىهاى قطعى مىباشند كه داراى جسمند و با حواس درك شوند ، مانند آنچه رنگ و بو و وزن دارد و پيمانه شود ، و آنچه درزمين بجنبد و بخرامد كه انسان وجنّ وپرندگان و درندگان وجز اينها باشد كه با حواس درك شود ، براى خداى تبارك و تعالى نسبت به آنچه وجود خارجى ندارد ، بداء مىباشد ؛ و چون وجود خارجى ، قابليت فهم و درك بيابد ، بداء نباشد ؛ وخداوند آنچه راخواهد ، انجام دهد ؛ با علم خود ، همه چيز را پيش از پديد آمدنشان دانست ؛ و با مشيّت خود ، صفات و حدود آنها را شناخت ؛ و پيش از اظهار آنها ، انشائشان كرد ؛ و به وسيله اراده ، رنگ و صفاتشان را تعيين نمود ؛ و با تقدير خود ، روزيشان را اندازهگيرى نمود ، و آغاز و پايان آنها را شناخت ؛ و به سبب حكمش ، اماكن آنها را براى مردم هويدا ساخت ، و به آنها رهبريشان نمود و با امضايش ، علل آنها را تشريح وامرشان را آشكار نمود . اين است تقدير خداى عزيز و دانا .
از اين روايت ، تمام آنچه درفصل پيشين بيان شد ، استفاده مىشود . اين حديث بيانگر مورد قضاء وقدر مىباشد ، ودلالت مىكند بر اينكه مورد بداء ، قدراست بلكه تصحيح كنندهء آن نيز مىباشد .
عياشى در تفسيرش « 1 » از امام باقر عليه السلام روايت مىكند كه امام سجاد عليه السلام مىفرمود :
هامش
( 1 ) . تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 215