مىگويد : مرا بسوزانيد ! محترق كنيد ! بندبندهاى مرا متلاشى سازيد ! مرا در چاه بيندازيد و يك سنگ آسيا به روى من بيندازيد كه استخوانهايم ريزه ريزه شود ، كوه أبو قُبَيس را بر سر من فرود آريد ! ولى بچّهء من زنده بماند .
اين نيستى و فنائى كه الآن در اين مادر مشاهده مىشود ، همين معنى براى سالك است در عالم فنا .
منتهَى بعد از اينكه دو مرتبه به هوش آمد و به بقاء بازگشت نمود ، اين كثرات و لوازم و آثار كثرت همه با سالك هست ؛ زن هست ، بچّه هست ، پدر و مادر هست ، بهشت و جهنّم هست ، و همه چيز هست .
و باز راه اثباتش اينست كه بگوئيم : قوس نزول كه همان اراده و مشيّت پروردگار است كه از ذات مقدّس و از همان عالم هُوَ هُو شروع مىشود و نزول مىكند و پائين مىآيد ، بايد دو مرتبه به همانجا برگردد تا
كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ
« 1 » و
كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ
« 2 » صادق آيد . اگر بنا شود از آنجا كه موجودات نزول نمودهاند و به اين عوالم كثرت پائين آمدهاند ، در موقع رجوع ، به آنجا مراجعت نكنند ، اين سير إلَى اللَه نخواهد بود و دائره تمام نمىشود .
در معناى سجود عالم سواد و خيال و بياض در حقّ تعالَى و تقدّس
حقيقت اين معنى از فنا در دعاها آمده است ؛ رسول خدا در شب نيمهء شعبان در سجده ، در حالى كه از گريهء آنحضرت زمين تر شده بود مىگفت :
اللَهُمَّ لَكَ سَجَدَ سَوَادِى وَ خَيَالِى وَ بَيَاضِى . « 3 »
هامش
( 1 ) ذيل آيهء 29 ، از سورهء 7 : الاعراف : « همانطور كه شما را در ابتداء آفريد ، بازگشت مىنمائيد ! »
( 2 ) قسمتى از آيهء 104 ، از سورهء 21 : الانبيآء : « همانطور كه ما اوّل خلقت را ابتداء كرديم آن را باز مىگردانيم . »
( 3 ) « مصباح المُتَهجّد » ص 583 و 584 : « بار پروردگارا ! سجده كرد براى تو سياهى من ، و خيال من ، و سفيدى من . »