حقيقت آنان كَرانى هستند و لالانى و كورانى كه ابداً تعقّل ندارند .
و امّا از روايات :
در « كافى » از عدّهاى از اصحاب ، از أحمد بن محمّد ، از بعضى از كسانى كه مرفوعاً از حضرت صادق عليه السّلام نقل كردهاند روايت مىكند كه : قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَهِ صَلَّى اللَهُ عَلَيْهِ وَ ءَالِهِ وَ سَلَّمَ :
إذَا رَأَيْتُمُ الرَّجُلَ كَثِيرَ الصَّلَوةِ كَثِيرَ الصِّيَامِ فَلَا تُبَاهُوا بِهِ حَتَّى تَنْظُرُوا كَيْفَ عَقْلُهُ . « 1 »
و نيز در « كافى » از عدّهاى از اصحاب ، از أحمد بن محمّد ، مرسلًا روايت مىكند كه : قَالَ : قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ : دِعَامَةُ الإنْسَانِ الْعَقْلُ - الحديث . « 2 »
و نيز در « كافى » از علىّ بن محمّد ، از سهل بن زياد ، از إسمعيل بن مِهران ، از بعضى از رجال او ، از حضرت صادق عليه السّلام روايت مىكند كه فرمود : الْعَقْلُ دَلِيلُ الْمُؤْمِنِ . « 3 »
آيات و روايات وارده دربارهء لزوم پيروى از قلب و وجدان
و دربارهء لزوم قلب و وجدان ، و عدم استغناء از آن نيز آيات و رواياتى وارد است :
امّا از آيات :
أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها أَوْ آذانٌ
هامش
( 1 ) « اصول كافى » طبع حروفى ، ج 1 ، ص 26 : « رسول خدا فرمود : چون ديديد مردى را كه نماز بسيار مىخواند و روزه بسيار مىگيرد ، او را بزرگ مَشماريد ، تا اينكه بدست آوريد عقلش بر چه پايه ايست »
( 2 ) همين سند ، ص 25 : « حضرت صادق عليه السّلام فرمودند : ستون و نگاهدارندهء انسان عقل اوست . »
( 3 ) « اصول كافى » از طبع حروفى ، ج 1 ، ص 25 : « عقل ، راهنما و رهبر مؤمن است . »