قضيّهء اختلاف قرائت در تاريخ قرآن ، خود يك مسئلهايست ؛ خود يك مرحلهايست .
بارى آنچه بدست مىآيد اينطور نيست كه قرّاء از خود رسول الله كه مىشنوند عين آن را روايت مىكنند ؛ و قرائت مىكنند ؛ اينطور به نظر نمىآيد ؛ يعنى اينطور بدست نمىآيد .
بلكه اينطور دستگير مىشود كه در زمان رسول اكرم عدّه بسيارى در حدود هفتاد هشتاد نفر يا بيشتر بودند كه اينها حاملين قرآن بودند ؛ و قرآن را تلاوت مىكردند ؛ و ياد مىگرفتند ؛ و سپس آن را در ميان مردم اشاعه مىدادند .
و اگر در يكجا اشكالى داشتند از پيغمبر اكرم سؤال مىكردند ؛ و ايشان جواب مىدادند .
اينطور بدست مىآيد ؛ خلاصه اين قرائات توسّط قرّاء طورى نيست كه خود نفس قرائت را از رسول خدا بشنوند و آن را قرائت كنند ؛ و نيز از نزد خودشان اين قرائات ابداع نشده است .
بلكه چون مسلمين ديدند كه حاملان قرآن در قرائتهايشان اينجور مىخوانند ؛ و آنان هم از رسول اكرم اخذ كردهاند ؛ در نتيجه اين بدست مىآيد كه اين قرائات كه از فلان قارى يا از فلان صحابىّ بدست آمده است اين قرائتى است مستند به پيغمبر اكرم .
و بقول اهل تاريخ چون خود رسول اكرم دو قسم يا بيشتر قرآن را قرائت مىكردند پس اختلاف قرائات راجع به اختلاف كيفيّت خود رسول الله مىشود .
جبرائيل سالى يكبار خدمت رسول الله مىآمد و آنچه از قرآن از اوّل وحى تا آنوقت نازل شده بود به پيغمبر دوباره مىخواند ؛ و وحيش را تجديد مىكرد ؛ و پيغمبر هم به همان طريقى كه اخيرا جبرائيل خوانده است به كتّاب وحى مىخواندهاند ؛ و از آنها به همين گونه به مردم انتشار مىيافت ؛ و در نتيجه اين وحى با وحى سابق اختلاف پيدا مىكرد ؛ و بنابراين علّت اختلاف قرائت مستند به اصل اختلاف قرائت جبرائيل در سنوات عديده مىشود .
تلميذ : آيا هرسالى كه جبرائيل نازل مىشد و همهء قرآن را براى رسول الله تلاوت مىكرد ، رسول الله در يك سال همهء قرآن را براى امير المؤمنين عليه السّلام ؛ و در سال ديگر فقطّ براى ابىّ ؛ و در سال ديگر فقطّ براى زيد بن ثابت و همچنين هرسالى فقطّ براى يكى ديگر از كاتبين قرآن مىخواندند ؟ زيرا ما مىبينيم اين كاتبين در قرائت با
مهر تابان ( طبع قديم ) ( فارسى ) — صفحة 280
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٨٠