هم اختلاف دارند ؛ و اگر آنچه جبرائيل در هر سال مىآورده است ، حضرت رسول الله براى همه مىخواندهاند ؛ ديگر نبايد با هم اختلاف داشته باشند ؛ بلكه بايد در هر سال همه كاتبين يك قسم بخوانند ؛ و خود كتّاب وحى قرائتشان در هر سال با قرائت سنوات قبل تفاوت كند .
علّامه : بالاخره اين همه رواياتشان متعدّد است و همه جور دارند ؛ فقط در سال رحلت رسول اكرم دارند كه رسول اكرم فرمود : من عمرم تمام شده است ؛ و شاهدش اينست كه در امسال دو بار جبرائيل بر من نازل شده است ؛ و قرآن را براى من دو بار تلاوت كرده است ؛ از اوّل قرآن تا آخر ؛ و اين دليل بر رحلت من است ؛ و البتّه معلومست كه دو مرتبه تلاوت كرده است ، يعنى به دو كيفيّت .
در اين قسمتها كتاب إتقان سيوطى بد نيست ؛ در آن اين مطالب تا حدّى كشف مىشود .
سيوطى انصافا ملّاى زبردستى بوده ؛ در تتبّع و نقل اقوال و روايات بسيار تسلّط دارد ؛ و در اين امور خيلى مسلّط بوده و صاحب نظر هم نبوده است .
تلميذ : بالأخره بايد اين مسئله حلّ شود ؛ و آن اينست كه ابىّ بن كعب تمام قرآن را خودش يك قسم قرائت مىكرده است ؛ زيد بن ثابت نيز يك قسم و أمير المؤمنين عليه السّلام نيز يك قسم قرائت مىكردهاند ؟ و در اين صورت لازمهاش اينست كه در هر سال قرآن را براى يك نفر مىخواندهاند و اگر در هر سال قرآن را براى همه مىخواندهاند ، بايد در نفس قرائت اينها نيز اختلاف وجود داشته باشد ؟
علّامه : نه ، ممكنست ابىّ قرآن را يك قسم خوانده باشد و سال آينده يك قسم ديگر خوانده باشد ؛ و سال آينده يك قسم ديگر و همينطور ؛ و همينطور هم هست ؛ چون براى ما از هريك از قرّاء چند نوع قرائت حكايت شده است ؛ از خصوص ابىّ مثلا كه در اين سال اينطور خوانده است ؛ و در سال بعد طور ديگر قرائت كرده است ؛ بعضى چنين مىگويند كه علّت اختلاف قرائات اينست .
ابىّ علاوه بر آنكه در قرائت با ديگران اختلاف دارد ؛ در بين قرائات خود او نيز اختلاف است . عاصم دو تا شاگرد دارد ؛ و هريك از آنها از اوّل قرآن تا آخر ، قرآن را از عاصم نقل مىكنند ؛ و در قرائت با هم اختلاف دارند ؛ اين شاگرد از عاصم اينطور روايت
مهر تابان ( طبع قديم ) ( فارسى ) — صفحة 281
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٨١