اولا تتمّهء همين آيه هم كه مىفرمايد ؛
فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ
چون اين آيه دلالت دارد بر اينكه آن كسانى كه هنوز به آنها ملحق نشدهاند نسبت به آنها استبشار دارند ؛ و معلوم است كه
بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ
« 1 » خصوص شهداء نيستند ؛ بلكه اطلاق دارد نسبت به تمام مؤمنينى كه هنوز زنده هستند .
و ثانيا دو آيه در قرآن كريم داريم كه دلالت دارد بر آنكه برزخ براى همه است و بمجرّد مردن بدون فاصله ، مردم در آن عالم وارد مىگردند .
اوّل در سورهء ياسين است كه چون دو نفر از انبيائى را كه حضرت عيسى على نبيّنا و آله و عليه السلام به شهر انطاكيه براى تبليغ فرستاده بود ؛ و آن دو نفر رفتند و تبليغ كردند ؛ و جماعت مردم هم قبول نكردند ؛ و در اثر قبول نكردن مردى از نقطه دور دست شهر براى كمك به آن دو نفر رسول آمد ؛
وَ جاءَ مِنْ أَقْصَا الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعى قالَ يا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ
« 2 » و مردم را پند داد و نصيحت نمود ؛ و بالاخره گفت :
إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ
« 3 » در اين حال جماعت ، آن مرد خدا را كشتند ؛ در اينجا قرآن مىفرمايد :
قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قالَ يا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ بِما غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ
« 4 » در اينجا بمجرّد كشته شدن ، به او گفته شد كه داخل در بهشت بشود ؛ و او گفت :
اى كاش ارحام و اقوام من مىدانستند كه چگونه خدا مرا در تحت رعايت و مغفرت و كرامت خود قرار داد .
دوّم در سورهء نوح است و نظير همين است كه در اوّل ذكر كرديم ليكن در طرف
هامش
( 1 ) آيهء 170 از سورهء 3 آل عمران : خوشحالند بسبب آنچه خدا از فضل خود به آنها داده است و مسرورند دربارهء كسانى كه در دنيا بوده و هنوز به آنها ملحق نشدهاند از مؤمنينى كه براى آنها ترس و اندوهى نيست .
( 2 ) آيهء 20 از سوره 36 يس : و از دورترين نقطهء شهر مردى شتابان مىآمد و گفت اى قوم من از اين رسولان پيروى كنيد ! .
( 3 ) آيهء 25 از سوره 36 يس : بدرستى كه حقا من به پروردگار شما ايمان آوردم پس شما به گفتار من گوش فرا دهيد ! .
( 4 ) آيهء 26 و 27 از سورهء 36 يس : به او گفته شد كه داخل در بهشت شو ؛ او گفت : اى كاش قوم من مىدانستند كه پروردگار من مرا در مغفرت و كرامت خود قرار داد .