علّامه : آخر يك مطلب ديگر هم هست : در قرآن كريم داريم :
لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ
« 1 » اين آيه اثبات مىكند همانكه در روز قيامت مشاهده خواهد شد ، در دنيا بوده و مشهود هم بوده است ؛ نهايت امر مغفول عنه بوده است ؛ پس بنابراين آنكه بنام جنّت يا بنام جحيم داريم در دنيا تحقّق داشته ؛ و انسان هم آن را مشاهده مىنموده است ؛ و ليكن در مشاهده غفلت داشته است .
از حقيقت و واقعيّت خارج غفلت داشته است ؛ و بناءا بناءعلىهذا بهشتى در دنيا هست و جهنّمى هم در دنيا هست ؛ غاية الأمر مردم از آنها غفلت داشتهاند ؛ پس آنها ثابت هستند هم بهشت و هم دوزخ . و در داستان مؤمن آل ياسين گفته شد كه بمجرّد كشته شدن به بهشت رفت ؛ و قوم نوح بمجرّد غرقاب شدن در آتش شدند .
[ راجع به تكلّم رويبضه و ظهور دجّال و پيدايش يأجوج و مأجوج ]
تلميذ : راجع بعلائم آخر الزّمان كه وارد است و عند ذلك يتكلّم الرّويبضة « 2 » مقصود از رويبضه چيست ؟ و منظور از دجّال ؟ و كيفيّت احوال يأجوج و مأجوج كه بيان شده است ؟
علّامه : در اشراط السّاعة يعنى علامت قيامت آمده است كه در آنوقت رويبضة سخن مىگويد ؛ ظاهرا منظور از رويبضه كسانى هستند كه در جامعه قرب و منزلت ندارند ؛ و به حساب نمىآيند آنها تكلّم مىكنند كنايه از اينكه امور مردم را در شئون اجتماعى در دست مىگيرند و رياست بر مردم مىنمايند .
راجع به اصل دجّال يعنى شخص دروغزن و دروغپرداز ، روايات بسيارى وارد است كه قبل از ظهور حضرت مهدى ارواحنا فداه خروج مىكند ؛ و مردم را گمراه مىنمايد ؛ و امّا درباره خصوصيّاتش رواياتى وارد است كه قابل اعتماد نيست ؛ مثل اينكه
هامش
( 1 ) آيهء 22 از سورهء 50 ق : هرآينه حقّا كه تو از اين امر در غفلت بودى پس ما پرده را از تو برداشتيم و بنابراين چشم تو امروز تيزبين است .
( 2 ) حديث رويبضه در اشراط السّاعة است ؛ و آن حديث مفصّلى است كه سلمان در كنار خانهء خدا مطالبى را راجع به علامات قيامت از رسول الله مىپرسيده است ؛ و اصل اين حديث در تفسير 269 عليّ بن ابراهيم ص 627 تا 629 مىباشد و در تفسير الميزان ج 5 از ص 432 تا 435 از تفسير عليّ بن ابراهيم نقل كردهاند .