بهر قسم كه بتوانند بالأخره خدا را در عالم كثرات كشانده و مىخواهند دامان او را به لوث غبار كثرت چركين كنند ؛ سبحانه و تعالى .
و چه اندازه از وحدت حقّ تعالى دور و مهجور ؛ و هر كجا ذكرى از اين معنى به ميان آيد ، كمر براى دفاع مىبندند ؛ و چقدر عالم كثرات را دوست دارند ؛ و مىخواهند از آن صبغه نيز خدا را ذى سهم نمايند .
آيا بواسطهء سنخيّت خود آنان با عالم كثرات ، و وطن مألوف آنهاست ؟
وَ إِذا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً »
« 1 » ( آيهء 46 از سورهء 17 اسراء )
وَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ
« 2 » ( آيهء 45 از سورهء 39 زمر )
ذلِكُمْ بِأَنَّهُ إِذا دُعِيَ اللَّهُ وَحْدَهُ كَفَرْتُمْ
« 3 » ( آيهء 12 از سوره 40 غافر )
[ در معناى آيه كريمه : أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ
]
علّامه : از اين آيات عجيبتر آيات وارده در سورهء تكاثر است :
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ
( سورهء 102 از قرآن كريم ) در بعضى مراحل قرآن از صراحت هم گذشته ؛ امّا در عين حال حالات قلبى ما طورى است كه نمىپذيرد و طور ديگر تأويل مىكند .
زيادهطلبى و زياده بينى شما را از رؤيت جمال حق و وحدت مطلق به غفلت انداخت و منصرف كرد تا زمانى كه در قبرها سرازير شديد ! نه چنين نيست ؛ به زودى خواهيد دانست ! پس نه چنين نيست ( كه كثرات حقيقتى داشته باشد و اصالتى را حكايت كند ) به زودى خواهيد دانست ! نه چنين نيست .
اگر شما به علم اليقين بدانيد ( و به حقيقت امر واقف گرديد ) هرآينه ( اين كثرات را ) جحيم و آتش سوزان خواهيد يافت ! و سپس آن آتش را به حقيقت يقين خواهيد دانست ! و سپس از نعيم كه راه قرب بنده بسوى خدا و ولايت است از شما
هامش
( 1 ) و زمانى كه اى پيامبر تو در قرآن خداى خود را به يگانگى يادآورى ، آنها از روى نفرت پشت كرده و گريزانند .
( 2 ) و زمانى كه خدا به يگانگى ياد شود ، دلهاى كسانى كه به آخرت ايمان ندارند به طپش افتد و مشمئز گردد .
( 3 ) بدانيد كه اين به جهت آنست كه چون خداوند به يگانى خوانده شود ، شما كافر شديد .