وجه لا ينافي شمولها وحدتها بل يؤكّدها ، فهمها ليس شريعة لكلّ ذي إدراك الناقصين أو المتوسّطين بل هو من فضل اللّه يؤتيه من يشاء من عباده الراسخين .
شرح
بالأسماء و الصفات فهي المرتبة الإلهية و الواحدية و مقام الجمع »
مقام احديت را تجلى اول و جمع وجود و تعين اول و قابل اول و مقام أو أدنى و تمام حقيقت انسان كامل مكمّل محمدى صلّى اللّه عليه و آله و مقام واحديت را مقام الوهيت و مقام قاب قوسين دانستهاند . اين تعين بعد از تعين اول و جامع بين طرف وحدت و كثرت و اجمال و تفصيل است . اين تعين به اعتبار اين كه اجلى الظهورات و مرجع كافهء تعينات است ، تعين قابل الوهيت و به اعتبار ثبوت جميع معانى از كليات و جزئيات و اصول و فروع تجلى حق به اسم « اللّه » مىباشد . بعضى ، از آن به عالم معانى تعبير نمودهاند به اعتبار اين كه اين تعين تفصيلى و ظهورى ، به اعتبار اضافهء او به حق و اعيان خارجى كه ظهور حق در خارج در ملابس اعيان به واسطهء همين تعين است برزخ بين وحدت و كثرت است ، چون اين تعين واسطه و حايل بين سماى اطلاق و ارض تقييد است ، از آن به حضرت عمائى تعبير نمودهاند . عما را محققان هم به مرتبهء احديت اطلاق نمودهاند و هم به مقام واحديت و بين اين دو قول تنافى نيست ؛ چون عما عبارت از غيم و ابر رقيق است ، اطلاق به احديت كردهاند به اعتبار اين كه تعين اول همان تعين احدى است . اين تعين بين سماى اطلاق و كثرات كه مقام احديت باشد ، حايل است و ظهور وجود از سماى اطلاق به ارض تقييد امكان ندارد مگر به واسطهء حايلى ؛ آن حايل به اعتبارى احديت و به اعتبارى واحديت است و گفتيم : منشأ واحديت احديت است ، وجود منبسط كه فعل حق باشد بالذات مرتبط به فيض اقدس و بالعرض مرتبط به فيض مقدس است .
چون در اين مقام ظهور و تجلى مندمج و مفاض و مفيض و مستفيض تعين تام ندارند ، فيض را فيض اقدس ناميدهاند ، براى آن كه مفاض غير از مفيض و مستفيض نيست . « أي أقدس من أن يكون المفاض غير المفيض و المستفيض » . سريان فعلى حق در اشيا اتصاف او به وحدت اطلاقى است و در اين وحدت است « سرّ » احاطهء قيومى حق به اشيا .