مقدّسش نگردد ، و به اين جهت بود كه هر گاه غَشيهى استغراق او را فرو گرفتى به عايشه گفتى « كلّمينى يا حُمَيراء . « 1 » » عايشه ! به سخن گفتن مرا مشغول ساز .
خُمود
فصل دوم ، در بيان خُمود كه طرف تفريط قوّهى شهويّه است ؛ و آن عبارت است از كوتاهى كردن در تحصيل قدر ضرورت از قوت به جهت سدّرمق ، و سستى نمودن در آن قدرى كه لازم است در شهوت نكاح ، به حدّى كه منجر به بر طرف شدن قوّت و تضييع عيال و قطع نسل شود . و شكّى نيست كه اين صفت در شرع مذموم است ؛ زيرا كه تحصيل معرفت و سعى در عبادت پروردگار و كسب فضايل و رفع رذايل موقوف به قوّت بدن است . پس كوتاهى در رسانيدن غذا به بدن ، آدمى را از سعادت محروم مىسازد ، و همچنين اهمال قوّهى شهوت نكاح آدمى را از فوايد بسيار محروم مىگرداند .
هامش
( 1 ) . اگر چه نقل اين كلام منسوب به پيامبر صلى الله عليه و آله در اينجا ، به منظور بيان مراتب كمالِ عرفانى و شهود آن حضرت است . امّا توضيح اين نكته به جاست كه اين عبارت بيشتر در جوامع حديثى اهل سنّت روايت شده و در منابع روايى شيعه سندى براى آن يافت نشده است . از جمله اين كه اين حديث با اندكى تفاوت در جلد 3 احياءالعلوم غزالى ص 74 آمده و مولوى نيز در بيت زير از آن اقتباس كرده است :
آنكه عالم مست گفتارش بُدى كلّمينى يا حُميرا مىزدى
( مثنوى ، به تصحيح رينولد نيكلسون ، دفتر پنجم بيت 1816 )
در معراج السّعادة ، ص 317 ، اين روايت اين گونه نقل شده است : « كلّمينى يا حُمَيرا اشغِلينى يا حُمَيرا ؛ يعنى : اى عايشه با من سخن گوى و مرا مشغول دنيا كن » . مرحوم بديع الزمان فروزانفر پيرامون اين حديث چنين گفته است : « در شرح احياءالعلوم موسوم به اتحاف السّادة المتقين ، طبع مصر ، ج 7 ، ص 432 و نيز در طبقات الشّافعيّه ، طبع مصر ، ج 4 ، ص 163 ذكر شده است كه سند اين روايت به دست نيامده و در كتاب اللّؤلؤ المرصوع ، ص 103 ، جزو موضوعات [ يعنى احاديث وضعى و جعلى ] شمرده شده است » . ( احاديث مثنوى ، ص 20 و 21 چ دانشگاه تهران ، 1334 ) و در پاورقى احياء العلوم ، ج 3 ، ص 101 از علامه زين الدين عراقى نقل شده كه ايشان فرمود : من مدرك و اصلى براى اين حديث نيافتم .