الْعَذابِ )
« 1 » و عطف شده در اين آيه كه عذاب قيامت است بر عذابى كه عرض مىشود نار صباح و مساء ، پس البته مغاير هماند ، و تحقّق معطوف عليه البتّه در دنيا است ، و اين حكم نصّ است در اين باب كه عذاب قبل از روز قيامت مىباشد . اين است آنچه علّامه - رحمه اللّه تعالى - نقل نموده در شرح خود .
و بعضى منع نمودهاند سؤال قبر و عذاب ميّت را قبل از حشر به سبب آن كه مىگويند ما گاهى ملاحظه مىكنيم كه آنچه نقل شده از سؤال ميّت و نشستن در قبر رو نمىدهد ، چنانچه گاه هست كه در سينه او ارزن و مثل آن ريخته مىشود و به حال خود باقى است ، يا آن كه آن ميّت را مىسوزاند و امثال آن رو مىدهد و سؤال و مراتب مذكوره متحقّق نمىشود .
جواب گفته شده كه شايد خداى - تعالى - حفظ ارزن نموده باشد و اجزاء اصليّهء او در سوختن محفوظ شده باشد و سؤال از او بشود . و بعضى كه به تجرّد نفس قائل نيستند گفتهاند نفس ناطقه جسم لطيفيست سارى در بدن مفارق از او گشته و ممتاز شده « 2 » ، چنانچه بعض متكلّمين به اين رفتهاند . پس شايد سؤال و عقاب از او بشود بعد از موت . اين است آنچه در شرح حاج محمود - رحمه اللّه - واقع است [ ب - 353 ] .
قال : : و ساير السّمعيّات من الميزان و الصّراط و الحساب و نظاير الكتب
هامش
( 1 ) . غافر / 46
( 2 ) . م ، الف : - گشته و ممتاز شده