يا سمعى ؟ پس رفتهاند معتزله به اين كه عقلى است . و رفتهاند مرجئه « 1 » به اين كه سمعى است . و دليل گفته است مصنّف - رحمه اللّه - بر دوام ثواب و عقاب به چندين وجه .
يكى : آن است كه دوام و علم به دوام ثواب و عقاب باعث رغبت عباد مىشود به طاعت و دورى از معصيت ، و اين ضرورى است و هرگاه اين نحو [ الف - 340 ] باشد لطف است ، و لطف واجب است دائما به نحوى كه گذشت .
ثانى : آن كه مدح و ذمّ مطيع و عاصى كه معلول اطاعت و عصيانند دائميند ، از جهت آن كه وقتى خالى نيست از مدح مطيع و ذمّ عاصى ، پس منتج ثواب و عقاب دائمند تا ندامت از فعل براى ايشان حاصل نشده ، پس ثواب و عقاب او دائمى خواهند بود . « 2 »
و ثالث : آن كه اگر دائم نباشند ثواب و عقاب پس منقطع خواهند بود ، و لازم / * الف / 256 / مىآيد به انقطاع هر يك حصول نقيضشان كه الم و سرور باشد ، و حصول نقيض منافى مدح و ذمّيست كه منتج ثواب و عقابند بلا شوب انقطاع .
پس « و لحصول نقيضهما » يعنى واقع مىشود نقيض ثواب و عقاب اگر دوام نباشد . و علّامه - رحمه اللّه - گفته اين است آنچه ما فهميدهايم از اين كلام مصنّف ، رحمه اللّه .
قال : : و يجب خلوصهما و الّا لكان الثّواب أنقص حالا من العوض ، و
هامش
( 1 ) . م : مرجبه
( 2 ) . م ، الف : - تا ندامت از . . . بود