امّا عقلى : از براى اين كه عقاب بر آنچه مذكور شد لطف است ، از جهت آن كه مكلّف هرگاه علم به هم رسانيد كه معصيت باعث عقاب مىشود ، پس دورى از فعل معصيت مىكند و ضدّش را نزديك مىشود ، و لطف بودن اين معلوم است قطعا نزد عقل ، از جهت آن كه اين باعث تحصيل ثواب عبد مىشود و « 1 » ترك قبيح مىكند و هرگاه [ الف - 338 ] چنين باشد عين لطف است و لطف بر خدا واجب است .
و امّا از جهت سمع چون از قرآن و احاديث معلوم است كه اخلال به واجب سبب استحقاق عقاب است .
قال : : و لا امتناع فى اجتماع الاستحقاقين باعتبارين . « 2 » اين جواب از اعتراض واردى است بر آن كه اخلال به واجب سبب استحقاق مذمّت است . تقرير اعتراض آن است كه اخلال به واجب اگر سبب از براى استحقاق ذمّ شود « 3 » و اخلال به قبيح و ترك آن سبب مدح شود ، پس مكلّف هرگاه ترك واجب كند و فعل قبيح نيز نكند مستحقّ مدح و ذمّ هر دو خواهد بود ، و جمع نقيضين محال است .
جواب آن است كه : استبعاد ندارد كه كسى به اعتبار ترك واجب مذموم باشد و به سبب ترك قبيح ممدوح باشد ، مثل آن كه كسى طاعت به بعض اعضا نكند و معصيت كند به بعض اعضاى ديگر .
هامش
( 1 ) . آخ : + از اين جهت
( 2 ) . كشف المراد / 409
( 3 ) . ن : نشود