اهل ملّت بر تحقّق آن ، و استدلال نموده مصنّف - رحمه اللّه - بر وجود معاد مطلقا به دو وجه :
اوّل : آن كه خداى - تعالى - وعده به ثواب نموده و تهديد به عقاب نموده « 1 » با مشاهدهء موت در مكلّفين ، پس واجب است قول به عود ايشان تا حاصل شود وفا به اين وعده و وعيد .
و ثانى : آن است كه خداى - تعالى - تكليف و مشقّت به عباد نموده به اوامر و نواهى ، و اين مستلزم ثواب و عوض است ، و الّا ظلم خواهد بود ، تعالى اللّه عن ذلك علوّا كبيرا « 2 » . و از اين جهت مذكور شد در متن كه حكمت خداى - تعالى - مقتضى وجوب بعث است و شكّ نيست در اين كه ثواب و عوض و اصل مىشود به مكلّف در آخرت از جهت آن كه در دنيا نيست اين جزاء موعود .
و استدلال بر ثبوت معاد جسمانى نمودهاند به اين نحو كه آن امر معلوميست بالضّرورة از دين نبى - صلّى اللّه عليه و آله - و قرآن دالّ است به آيات كثيره بر آن ، و ممكن است به حسب عقل ؛ پس واجب است اين اعتقاد . و اين كه گفته شده ممكن است از جهت آن است كه اعادهء جمع نمودن اجزاء متفرّقه است و اين بالضروره جايز است .
قال : : و لا تجب اعادة فواضل المكلّف . « 3 » اختلاف نمودهاند مردم در مكلّف كه كدام است ؟ و در اين چندين
هامش
( 1 ) . م : - و تهديد به عقاب نموده
( 2 ) . اقتباس از اسراء / 43 : سبحانه و تعالى عمّا يقولون علوّا كبيرا
( 3 ) . كشف المراد / 406