لزم التّسلسل . « 1 »
بعد از اين مراتب علّامه - رحمه اللّه - گفته جواب دادهاند از اين دو حرج كه گفته : « و أيضا صفاته تعالى » الى آخره ، و ايضا « البقاء ان لم يكن باقيا » الى آخره . « 2 » به چند وجه :
اوّل : آن كه صفات خداى - تعالى - باقيست به بقاى ذات ، پس تسلسل نشد و قيام معنى به معنى نشد .
گفته نشود كه اگر جايز باشد بقاى صفات واجب به بقاى ذات جايز خواهد بود كه علم و قدرت در صفات نيز به علم و قدرت ذات باشد ، از جهت آن كه در جواب گفته مىشود كه تلازم ميان علم و قدرت در وجود هست ، و در تغاير كه وجود و بقاى احدهما مستلزم وجود و بقاى ديگرى است به خلاف علم و قدرت كه عالم و قادر بودن احدهما مستلزم عالم و قادر بودن ديگرى نيست . « 3 »
دويم : آن كه ذات باقيست به بقا و صفات باقيست به خود و « 4 » به ذاتها .
ثالث : آن كه در واجب دو بقا هست ، يكى مقتضى بقاء ذات است و آخر بقاى صفات است .
و علّامه - رحمه اللّه - گفته اين اجوبه نزد من ضعيف است .
اول : « 5 » از جهت آن كه بقا از جمله صفات است اگر باقى به بقاى
هامش
( 1 ) . مناهج اليقين / 191 - 192
( 2 ) . ن ، الف : - كه گفته . . . آخره .
( 3 ) . ن ، الف : - گفته نشود . . . نيست
( 4 ) . ن ، الف : - به خود و
( 5 ) . ن ، الف : - اول