قال : : و اثباته فى المحلّ يستلزم توقّف الشّيء على نفسه امّا ابتداء أو بواسطة .
رفتهاند جماعتى / * ب / 251 / از اشاعره و كعبى به اين كه اصل جوهر باقيست به بقايى كه قائم است به آن جوهر ، پس هرگاه اراده نمايد خداى - تعالى - اعدام آن را ايجاد نمىكند بقا را ، پس منتفى مىشوند جواهر . و مصنّف - رحمه اللّه - باطل نموده اين مذهب را به اين كه مستلزم توقّف شىء بر نفس است يا ابتداء يا به واسطه .
و تقريرش اين است كه حصول بقا در محلّ موقوف است بر وجود محلّ در زمان ثانى ، و بقاى واجب كه زمانى نيست و ابدى است ، و زمان ثانى جهت آن نيست ، چون از زمان برى است ، اين معنى در آن مصوّر نيست ، ليكن در ممكن حصول آن محلّ در زمان ثانى بعينه اصل اين بقاست يا معلول اين بقاست و موقوف بر اين است بقا ؛ و لازم مىآيد از اوّل توقّف شىء بر نفس ابتداء ، و از ثانى توقّف آن بر معلول آن شىء كه موقوف بر آن است ، پس در اينجا توقّف شىء بر نفس به واسطه مىشود . علّامه - رحمه اللّه - فرموده كه اين است آنچه ممكن است حمل كلام مصنّف - رحمه اللّه - بر آن .
و علّامه - رحمه اللّه تعالى - در كتاب مناهج اليقين گفته : « مسألة :
استمرار وجود الشّيء هل هو صفة زائدة على ذاته أم لا ؟ الحقّ أنّه زائد فى الاعتبار ، أمّا فى الخارج فلا ، لانّ « 1 » المعدوم قد يتّصف بالاستمرار ، فانّا كما نعقل مقارنة الوجود لزمانين كذلك نعقله فى
هامش
( 1 ) . مصدر : الخارج فلان