انقلاب ممتنع است به ممكن . و اگر عدم فنا به وجود ضدّ آن فنا باشد تسلسل لازم مىآيد ، به اين نحو كه نقل كلام در آن ضدّ مىكنيم كه اگر واجب است لذاته لازم مىآيد انقلاب چنانچه مذكور شد ، و اگر آن ضدّ ممكن است لذاته پس عدمش صحيح خواهد بود و عدمش بالذّات نخواهد بود بلكه به وجود ضدّش خواهد بود ، و همچنين نقل كلام در ضدّ مىشود الى غير النّهايه . پس از كلام مصنّف - رحمه اللّه - كه مبتنى بر نفى فنا بود وجودش موجب انقلاب است ، و از همان كلام لازم مىآيد تسلسل به اعادهء آنچه مذكور شد در بيان ضدّ فنا بعينه به اين نحو كه گفته شود : اين ضدّ اگر واجب است لذاته پس انقلاب است ، و اگر ممكن است پس صحيح است عدمش و عدمش بالذّات نخواهد بود - چنانچه گذشت - بلكه به وجود ضدّش است ، و همچنين الى غير النّهايه .
و در شرح بهشتى در بيان تسلسل واقع [ است ] كه : « فنا اگر قابل فنا باشد لازم مىآيد كه از براى فناى موجود [ الف - 333 ] فناى ديگر باشد و همچنين الى غير النّهايه ، پس ثابت شد كه به امرى محلّ فنا بودن معقول نيست و الّا آن فنا ممكن خواهد بود و فناى خواهد داشت » ، تمام شد مضمون كلام بهشتى .
و در شرح متن « و الّا مكان يعطى جواز العدم » مذهب قوم در عدم جواز نسبت فعل امر عدمى به فاعل امور سابقا گذشت ، اين است حاصل اين كلام .
علاقة التجريد ( شرح فارسى تجريد الاعتقاد ) ( فارسى ) — صفحة 1105
مساهمون: محمد اشرف علوى عاملى
ص١١٠٥