و جواب اين سخن از چندين وجه است :
اوّل : آن كه اين حديث مختلق است ، يعنى موضوع است و صحّت ندارد و منسوب به ابن راوندى است وضع اين حديث .
دويم : آن كه اگر ما تسليم كنيم نقل اين روايت را كه پيش از ابن راوندى بوده است و محتمل باشد اين روايت در صحّت ليكن چون يهود قطع تواتر ايشان شده از جهت آن كه بخت نصر ايشان را مستأصل و فانى نمود ، چنانچه كسى كه اعتماد بر قول او باشد نمانده ، پس اين روايت متواتر نيست و اعتماد بر اين نيست .
سيم : آن كه لفظ تأبيد دلالت بر دوام اين معنى قطعا نمىكند از جهت آن كه [ الف - 286 ] وارد شده در تورات لفظ تأبيد از جهت غير دوام ، چنانچه در باب عبد وارد شده كه : « خدمتش مىفرمايند شش سال بعد از آن عرض كرده مىشود بر او آزادى ، يعنى به او مىگويند كه تو را آزاد مىكنيم و او را آزاد در سال هفتم مىنمايند ، و اگر ابا نمايد از اين عتق كردن او ، گوش او را سوراخ مىكنند و خدمت مىفرمايندش ابدا « 1 » » كه ابدا « 2 » در اينجا بنا بر قراين از جهت غير دوام است . و در موضع ديگر وارد است كه « او را خدمت مىفرمايند پنجاه سال » . و مأمور شدند در بقرة كه مكلّف به ذبح آن بودند كه بوده باشد اين ذبح از براى ايشان سنّت ابدا ، بعد از آن منقطع شد تعبّد ايشان به آن سنّت .
و در تورات واقع است كه : « قربان كنيد جهت من در هر روز
هامش
( 1 ) .
( 2 ) . م : كه ابدا