ثوابا » . و ايضا ثواب كه در آخرت مىباشد مؤيّد اين مطلب است به خلاف عوض كه در اين صورت ممكن است كه وافر كند خداى - تعالى - عوض را در دنيا ، خصوص بر بعض غير مكلّفين كه خود تميز « 1 » ندارند و ولىّ ايشان خدا است ، و حقّ بعض [ الف - 268 ] مظلوم را از بعضى ظالم اخذ نموده و « 2 » بدهد در دنيا و در اين صورت واجب نيست اعاده جهت ايشان در آخرت .
قال : : و لا يتعيّن منافعه . « 3 » اين حكم ثالث است از براى عوض ، و آن اين است كه معيّن نيست منافع آن به معنى اين كه واجب نيست رسانيدن / * الف / 198 / آن به منفعت معيّنى دون آخرى ، بلكه صحيح است توفير به هر چه حاصل شود در آن شهوت در امر معيّن معوّض ، ليكن عقابى كه ساقط مىشود بايد عقاب مستحقّ معيّن باشد ، و اين به خلاف ثواب است ، از جهت آن كه واجب است كه بوده باشد از جنس چيزى كه خواهد مكلّف كه لذّت از او برد ، مثل اكل و شرب و لباس و جماع كه به آنها رغبت دارد و به شوق به آنها متحمّل مشقّت كسى در دنيا مىشود ، به خلاف عوض كه بتحقيق كه مبيّن شد كه صحيح است ايصالش به صاحب ألم اگر چه نداند كه اين عوض الم اوست ، پس صحيح است ايصالش به سوى او به كلّ منفعت اصلح به حال او ، هر چند او نداند ؛ و لازم نيست امر خاصى و نشانى از براى عوض كه از اين معلوم شود كه
هامش
( 1 ) . كذا در نسخهها . صحيح : تمييز
( 2 ) . م ، الف : - و
( 3 ) . كشف المراد / 338