خواهد بود به اين الم ، و همچنين حكم جارى باشد دائما . اين است تحقيق علّامه - رحمه اللّه - ليكن مىتوان گفت كه هر چند كلام بر سر اين نبود ليكن منجرّ به اين مىشود و هرگاه الم در بهشت مفسده داشته باشد « 1 » محلّ حجّت هست ، و اگر لازم باشد جهت الم عوضى پس عدم انقطاع آن اولى است از دادن عوض جهت ألم حادث .
قال : : و لا يجب اشعار صاحبه بايصاله عوضا . « 2 » اين حكم ديگر است از براى عوض كه مفارقت به هم مىرساند به سبب اين با ثواب و معلوم مىشود كه غير ثواب است . و آن اين است كه واجب نيست اشعار به مستحقّ كه اين توفير و زيادتى عوضيست از براى او ، به خلاف ثواب از جهت آن كه واجب است در ثواب مقارنت « 3 » تعظيم ، و فايده در آن نيست مگر با علم به اين كه ثوابيست جهت او ، به خلاف عوض كه منافع است و لذّت است . و گاهى ملتذ مىشود و منتفع مىشود كسى كه اين عوض به او داده مىشود و علم به اين عوض ندارد ، پس آنچه واجب است كه برسد به كسى از جهت ثواب در آخرت بايد عالم باشد به اين كه ثواب است نه آن كه عوض ألم است .
و در شرح حاج محمود مذكور است بعد از متن به خلاف الثّواب كه : « فانّه يجب أن يقارن التّعظيم ، و لا يحصل ذلك الّا بأن يشعر بانّه ثواب ، فلذا وجب دوامه لئلا يتألّم بفقدانه و يكون ذلك منافيا لكونه
هامش
( 1 ) . م : - باشد
( 2 ) . كشف المراد / 337
( 3 ) . م ، الف : مقارنه