به اين تفصيل علّامه - رحمه اللّه - در شرح خود نقل نموده .
قال : : و الانتصاف عليه - تعالى - واجب عقلا و سمعا « 1 » اختلاف نمودهاند اهل عدل در اينجا ، پس رفتهاند به اين كه انتصاف - يعنى حقّ مظلوم از ظالم گرفتن - واجب است بر خداى - تعالى - عقلا ، از جهت آن كه او مدبّر است مر عباد را ، پس نظر لطف او مثل نظر والد است بر ولد ، همچنان كه بر والد حقّ رعايت ولد هست همچنين واجب است بر خداى - تعالى - اين مراتب ، و اينجا قياس است مر غايب را بر شاهد و معقول را بر محسوس . و آخرون گفتهاند كه واجب است سمعا از جهت آن كه بر والد واجب است تدبير اولاد و تاديب ايشان . و امّا انتصاف به اين نحو كه اخذ شود ارش « 2 » از ظالم و دفع شود به مظلوم ، مثلا نسبت به طفل ، و اخذ ارش او از ظالم و دفع آن [ به ] مظلوم .
علّامه گفته مسلّم نداريم و جوابش را عقلا در اينجا - يعنى در مثل اطفال - بلكه بايد ترك نمود تا كامل شود عقول ايشان و بگيرند بعضى از بعضى حقّ خود را ، اين است آنچه علّامه - رحمه اللّه - نقل نموده در شرحش . و مصنّف - رحمه اللّه - اختيار وجوب آن نموده عقلا و سمعا .
امّا عقلا : به جهت آن كه ترك آن مستدعى تضييع حقّ مظلوم است ، از جهت آن كه خداى - تعالى - تمكين داده مر ظالم را و تخليه
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 335
( 2 ) . ارش : به ارزش ما به التفاوت سالم و غير سالم گويند