قال : : و يستحق عليه - تعالى - بانزال الآلام و تفويت المنافع لمصلحة الغير ، و انزال الغموم سواء استندت الى علم ضرورى او مكتسب او ظن لا ما تستند الى فعل العبد ، و امر عباده بالمضارّ او إباحته ، او تمكين غير 2 العاقل .
اين وجوهيست كه مستحقّ است به سبب اينها عبد عوضى را كه بر خداى - تعالى - است كه بدهد :
اوّل : انزال آلام است به عبد ، مثل مرض و غير آن . و پيش گذشت بيان وجوب عوض بر خداى - تعالى - به سبب اينها از حيثيّت اشتمال بر ظلم اگر عوض داده نشود و واجب نباشد .
ثانى : تفويت منافع است هرگاه از خداى - تعالى - باشد ، اين فوت نمودن منافع از براى مصلحت غير - مثل زكات مال - از جهت آن كه فرق نيست ميان تفويت منافع و انزال مضارّ ، مثل اين كه اگر خداى - تعالى - بميراند ابنى را از زيد و بوده باشد در علم خداى - تعالى / * الف / 194 / - اين كه اگر زنده باشد او منتفع مىشود زيد ، پس مستحقّ مىشود عوض را از خداى - تعالى - از آنچه فوت شده از او در منافع ولدش ، و اگر بوده باشد در علم خداى - تعالى « 1 » - عدم انتفاع او از ولدش چون والد فوت مىشد پيش از رسانيدن اين انتفاع مستحقّ عوض نخواهد بود ، از جهت آن كه خداى - تعالى - تفويت آن نفع ننموده و قبل از انتفاع از ولد آن اب فوت مىشد .
و همچنين خداى - تعالى - اگر اهلاك مال او [ الف - 263 ] نموده
هامش
( 1 ) . م : - اين كه اگر زنده . . . تعالى