ممكن باشد وصول به آن منفعت بدون ان الم خواهد بود آن الم ضرر و عبث . پس از اين جهت است كه عقلا ضرر دانستهاند سفرى را كه نفع آن بدون آن سفر ممكن باشد .
و در شرح ملّا على بعد از اين متن واقع است : « يعنى أنّ [ ال ] لم لا يحسن اذا كانت اللذّة مشتملة على اللّطف [ الف - 262 ] الّذى من الآلام ؛ لأنّ الآلام انّما تصير فى حكم المنفعة اذا لم يكن طريقا لتلك المنفعة الّا ذلك الالم ، و لو امكن الوصول الى المنفعة بدون الالم كان الالم ضررا و هو قبيح » . « 1 »
و علّامه - رحمه اللّه - تعالى - در مبحث لطف كتاب مناهج اليقين ايراد نموده : « كه تذنيب ، لو كان فى مقدوره - تعالى - وجود لذّة يقوم مقام الألم فى كونه لطفا للمكلّفين هل « 2 » يحسن منه - تعالى - « 3 » فعل الالم بدل اللّذة ؟ جوّزه ابو هاشم ، لأنّ الالم لم يخرج بكونه لطفا و بالعوض « 4 » عن كونه ظلما و عبثا « 5 » و يصير كالمنفعة ، فيتخير الحكيم . و بعض المشايخ منع منه و هو اولى ؛ لأنّ الالم انّما يحصل باعتبار اللّطف و العوض اذا لم يكن لهما طريق الا هو ، امّا لو وجد طريق غير مؤدّ الى ضرر و يكون محصّلا للطف « 6 » فهو اولى و لم يجز « 7 » فعل الألم » . « 8 »
و ملّا حاج محمود در شرح اين متن نوشته بعد از « لطفيته » به اين
هامش
( 1 ) . شرح التجريد / 354
( 2 ) . ن : بل
( 3 ) . ن : + وجود . مؤلف بعد از آن عبارت را خط زده است .
( 4 ) . مصدر : - بالعوض
( 5 ) . مصدر : - عبثا
( 6 ) . مصدر : للطف
( 7 ) . م : يخبر
( 8 ) . مناهج اليقين / 257 - 258