مىشود و اين قبيح است .
و در مناهج اليقين علّامه - رحمه اللّه - در مبحث لطف و الم كلامى چند ايراد نموده كه مجمل آن اين است كه : لطف باعث قرب به طاعت و بعد از معصيت مىشود و لطف را موقوف عليه طاعت دانسته ، و گفته لطف با داعى منشأ عبادت مىشود و لطف در باب امور مثل عبادات مختلف مىباشد ، و گاه هست كه لطف هست و فعل عبادت به سبب مانعى واقع نمىشود ، و لطف گاه فعل خداست و گاه فعل عباد است كه معرّف آن خدا است .
و بعد از آن بيان احكام الم را نموده و گفته است كه الم گاهى از ما واقع مىشود نسبت به غير ، مثل ذبح شاة « 1 » واضحيه « 2 » به عنوان ندب و وجوب . و گاه از خداى - تعالى - است مثل عقاب اخروى ، يا ابتداء مثل الم دنيوى ، و اين المى كه مذكور شد به مصلحت الهيست و لطف مىباشد نسبت به متألّم يا غير آن به شرط آن كه مقابلش عوضى باشد زياد از الم .
و گفته است كه بعضى [ ب - 261 ] تجويز نمودهاند كه عطا نمايد خداى - تعالى - به لطف خود لذّتى به عبد عوض الم ، و بعضى گفتهاند كه اگر بدون آن الم لذّت ميسّر نشود مجور است الم و الّا ظلم خواهد بود .
و بعد از اين مراتب بحث چندى از مخالفين نقل نموده و در بحث چهارم گفته : « الرّابع انّ الحاكم هو اللّه - تعالى - فلا يجب عليه شىء لأنّه
هامش
( 1 ) . شاة : گوسفند
( 2 ) . اضحيه : قربانى كرد