و مصلحتهاى دينى نيز كه نفع آخرت است مىباشد . و مصالح دين يا ضرر چندى است كه موجب اجر آخرت است ، مثل آلام و امراض و آجال و گرانى . و مراد از منافع دنيا صحّت است و وسعت است در رزق و ارزانى است ، پس از جهت اين بحث كرده است مصنّف عقب لطف از اين اشيا و امور ، و چون لطف منقسم مىشد به اقسام مختلفه لهذا شروع نموده شد به بيان آنها ، و چون آلام مستلزم عوضهاست و نفع ، واجب است بحث از آنها نيز .
امّا مبحث دويم : بدان كه اختلاف نمودهاند مردم در قبح الم و حسن آن ، پس رفتهاند ثنويّه به قبح جميع آلام ، و رفتهاند مجبره به حسن جميع آلام ، و رفتهاند بكريّه و اهل تناسخ و عدليّه به حسن بعض اينها و قبح باقى .
بحث « 1 » ثالث : در علّت حسن و خوبى الم است ، اختلاف نمودهاند قائلون به حسن بعض الم در وجه حسن آن ، پس گفتهاند اهل تناسخ كه علّت حسن استحقاق است نه غير آن ، از جهت آن كه نفوس بشريّه هرگاه بوده باشند سابق در ابدان پيش از اين و بكنند ذنوبى چند پس مستحق الم مىشوند / * ب / 191 / و به سبب آن اين است كه آخر المى چند در اين بدن مىكشند . و اين است نيز قول بكريه .
و گفتهاند معتزله كه اين حسن الم خوب است صدورش از خداى - تعالى - و از ما با چند شرط :
يكى از آنها اين كه : متألّمين مستحق باشند ، مثل قطع يد لقى « 2 » و
هامش
( 1 ) . كذا ، صحيح : مبحث
( 2 ) . لقى : دزد