است پس اگر مقتضى اندفاع جسم است به مكان مطلقى پس آن ميل است ، و اين ثابت است كه ميل علّت مىشود . و الّا پس علّت نخواهد بود .
و در شروح ديگر مرقوم است كه اختلاف شده نزد متكلّمين كه علّت حصول جسم در حيّز كه آن حصول جنس اكوان اربعه است كه حركت و سكون و اجتماع و افتراق است ، آيا به غير از ميل و اعتماد چيز « 1 » ديگر مىتواند بود يا نه ؟ مصنّف را مذهب آن است كه نمىتواند بود ، و الّا مستلزم دور است ، از جهت آن كه كاين بودن نزد ايشان معلّل است به كونى كه حصول جوهر باشد در حيّز ، پس معلل مىشود حصول جسم در حيّز و انواعش به آن حصول در حيّز و آنچه ماند ميل و اعتماد است فقط كه آن [ ب - 204 ] علّت باشد . و مآل همه اين شروح واحد است و زياد از جهت زيادتى تفهّم « 2 » و تذكّر ايراد شد .
هامش
( 1 ) . در نسخه م « حيز » نيز خوانده مىشود
( 2 ) . الف : بفهم