موجودات خواهد بود [ ب - 187 ] در وجود و ممتاز خواهد بود از آنها در خصوصيّت خاصّى ، و اتّصاف وجود آن به اين خصوصيّت اضافهاى است سابق بر اين اضافه ، از جهت آن كه تا ممتاز نشود چيزى اضافه به آن نمىتوان نمود ، پس لازم مىآيد تقدّم وجود اضافه بر وجودش ، و اين محال است .
پس ضمير « عليه » راجع است به وجود اضافه ، و احتمال دارد عود ضمير به محلّ اضافه ، و معنى كلام چنين مىشود كه : اضافه اگر موجود باشد لازم مىآيد تقدّمش بر محلّ از جهت آن كه اصل وجود محلّ اضافهء « 1 » صفت وجود « 2 » است / * ب / 144 / از براى آن ، پس اتّصاف آن محلّ به وجود اضافهاى است سابق بر وجود اين اضافه ، با وجود آن كه تقدّم محل صفت ضرور است . و اعاده نمودن ضمير به آن محلّ « 3 » بدون ذكر لفظى از جهت ظهور است . اين است تقرير تحرير كلام علّامه - رحمه اللّه - در شرح .
و بنابراين احتمالات محتمل است كه ضمير « عليه » راجع به لفظ ذاتها سابق باشد و ذات را مرجع آن به نحوى مىتوان نمود . و بعضى گفتهاند كه در اين نظر است ، جهت آن كه تقدّم شىء بر نفس لازم نمىآيد ، بلكه تقدّم فردى از اضافه بر فرد ديگر لازم مىآيد نه بر خودش .
هامش
( 1 ) . م ، الف : - اضافه
( 2 ) . م ، الف : - وجود
( 3 ) . م ، الف : - محل