خود كه به ذات خود آن اضافه است نه به اضافهء ديگر / * ب / 143 / كه عارض شود آن اضافه را ، و به واسطهء اين حلول آن اضافهء ديگر باشد در محلّ .
و در شرح ملّا على واقع است كه اين [ ب - 186 ] متن اشاره است به جواب اعتراضى كه ممكن است كه وارد شود بر اين دليل ، پس گفته شود كه : زيد مثلا محتاج است در اين كه مضاف شود يعنى از جملهء مضاف مشهورى شود بر ابوّت عارضهء به زيد ، و امّا ابوّت محتاج نيست در بودن آن مضاف به اضافهء ديگر كه عارض شود آن ابوّت را تا آن مضاف شود ، بلكه ابوّت مضاف است بالذّات در خارج ؛ پس تسلسل اضافات نمىشود .
و جواب اين است كه : تسلسل نيست از اين حيثيّت مذكوره ، بلكه از حيثيّت اين است كه ابوّت لا محاله حالّ است در محلّ ، پس عارض آن مىشود اضافه ديگر قياس از حلول اين حالّ به محلّ ، و همچنين از حلول اين اضافه اضافه ديگر حاصل مىشود ، « 1 » و همچنين از حلول اين اضافه الى غير النّهايه .
و علّامه - رحمه اللّه - در شرح خود گفته كه جواب گفته شيخ ابو على بن سينا از اين تسلسل به اين نحو كه : واجب است كه رجوع كنيم در حلّ اين شبهه به تعريف مضاف مطلق ، پس بايد گفته شود كه مضاف ماهيّتيست كه گفته مىشود قياس به غير ، و هر چه در خارج اين نحو باشد پس آن مضاف است ، ليكن در خارج اشياء كثيرى به اين
هامش
( 1 ) . شرح التجريد / 288