قال : و الغضب و الحزن و الهمّ و الخجل و الحقد . « 1 »
اينها ايضا از اعراض نفسانيّه است . بدان اين را كه جميع عوارض نفسانيّه مستلزم حركت روح است يا به داخل بدن يا به خارج آن ، و اوّل كه حركت به داخل بدن است اگر كثيره است پس مثل آنچه در فزع است مىباشد ، و اگر قليله است پس مثل آنچه در حزن و اندوه است مىباشد ، و ثانى كه حركت به خارج بدن است يا دفعة است پس مثل آنچه در غضب رو مىدهد خواهد بود ، يا آن كه اندك باشد پس مثل آنچه در لذّت است مىباشد . و گاهى اتّفاق مىافتد كه حركت مىكند روح به دو جهت در دفعهء واحده ، و اين وقتيست كه آنچه رو مىدهد لازمش افتاده باشد دو عارض مثل هم كه در وقت هم يافت مىشود دو « 2 » چيز از غضب و حزن . پس / * الف / 141 / مختلف مىشود حركت آن ، و مثل هم خجالت است كه با « 3 » آن منقبض مىشود روح اوّلا به باطن ، بعد از آن به خاطر مىرسد انتفاء [ ب - 183 ] ضرر ، پس منبسط مىشود ثانيا .
و حقد - به كسر - به معنى كينه است . و معتبر است در آن غضب ثابت در ضمير و عدم سهولت انتقام و « 4 » عدم صعوبتش ، يعنى در غايت و صعوبت و در غايت سهولت نيست . اين است كه در ضعفا و ملوك گفتهاند كه نمىباشد حقد ، بنابر آنكه عدم سهولت نسبت به ملوك نيست ، بلكه انتقام كشيدن جهت ايشان سهل است « 5 » و بنابر آن
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 255
( 2 ) . م : و
( 3 ) . م : به
( 4 ) . نخ : پس
( 5 ) . م ، الف : - بلكه انتقام . . . است