خلق مستدعى ايجاد است و اين ضعيف است ، از جهت آن كه خلق به معنى تقدير آمده و آن استدعاى وجودى بودن نمىكند .
مسألهء سادسه و عشرون در باقى كيفيّات نفسانيّه است
قال : و من الكيفيّات النفسانيّة الصّحّة و المرض . « 1 »
بدان كه صحّت و مرض از كيفيّات نفسانيّه است نزد شيخ . امّا صحّت تعريف كرده شده در شفا به اين كه ملكهاى است در جسم حيوانى كه صادر مىشود از آن ملكه افعال طبيعى و غير طبيعى بر مجراى طبيعى بدون كلفت و مشقّت و قصورى « 2 » .
و گفتهاند كه مرض حالت « 3 » يا ملكهء مقابل « 4 » اين است . و در اين اشكالى هست از جهت آن كه در اين صورت متضادين داخلند در تحت جنس واحد ؛ زيرا كه صحّت / * ب / 140 / اگر داخل حالت يا ملكه باشد و همچنين است نيز مرض ، پس هر دو تحت كيفيّات نفسانيّه خواهند بود ، و متضادان در تحت جنس واحد داخل مىشوند ، ليكن اجناس مرض سوء مزاج و سوء تركيب و تفرق اتّصال است ، ليكن سوء مزاج اگر حرارت زايده است پس از كيفيّات فعليّه است نه از حال و ملكه ، و اگر بوده باشد از اتّصاف بدن به اينها ، پس از مقولهء أن ينفعل است . و سوء تركيب عبارت است از مقدار يا عدد كه خارج از حدّ اعتدال يا وضع يا شكل يا انسداد مجرى است كه محلّ
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 251
( 2 ) . بسنجيد با اسفار ج 1 / 144 به نقل از شفاء
( 3 ) . م ، الف : حال
( 4 ) . م ، الف : مقابله