و امّا دليل ثانى : از جهت آن كه مزاج كيفيّت متوسّطه ميان حرارت و برودت است ، پس مىباشد از جنس اين هر دو ، پس تابع اين مزاج يعنى تأثير اين مزاج از جنس تأثير اين هر دو كيفيّت خواهد بود .
و امّا قدرت پس بتحقيق كه تأثير آن مضادّ تأثير اين هر دو است . و به اين اشاره نموده مصنّف - رحمه اللّه - كه گفته : « و المغايرة فى التّابع » ، يعنى مفارقت قدرت با طبيعت و مزاج به سبب مقارنت شعور است ، و به سبب مغايرت تابع است .
و حاج محمود در شرح خود گفته كه : اگر قدرت عين مزاج بود احدهما بدون ديگرى نبودند ، با وجود آن كه مزاج در معادن و نبات بدون قدرت است ، و قدرت در واجب و ملائكه بدون مزاج كه از عنصر مختلفه است موجود است .
قال : مصحّحة الفعل بالنسبة . « 1 »
در شرح علّامه واقع است كه قدرت صفتيست كه مقتضى صحّت فعل است از فاعل نه ايجابش ، پس بتحقيق كه قادر كسيست كه صحيح است از او فعل و ترك با هم ، پس اگر مقتضى ايجاب باشد لازم خواهد بود محال كه موجب شود قادر ، و اين انقلاب و محال است . و معنى قول مصنّف - رحمه اللّه تعالى - كه گفته : « بالنسبة » يعنى به اعتبار نسبت فعل به فاعل ، و اين از جهت آن است كه فعل وجودش صحيح است فى نفسه ، و جايز نيست كه بوده باشد از براى
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 248