للتّنافى » .
ليكن اين كه گفته شده كه در حالت اخراج از عدم و تحقّق فعل مستغنيست از قدرت ؛ جواب از اين مىتوان گفت كه مثل حركت يد و مفتاح معا ممكن است باشند كه در حين فعل با هم فاعل و مفعول باشند .
سيم : اگر نباشد آن قدرت متقدّم بر فعل لازم مىآيد يا حدوث قدرت خداى تعالى يا قدم فعل ، از جهت آن كه بايد قدرت با فعل باشد ، پس قدرت بايد حادث با فعل باشد ، يا هر دو قديم باشند ؛ و قسمان هر دو باطل و محال است ، پس مقدّم مثل آن . و به اين اشاره نموده مصنّف - رحمه اللّه تعالى - كه گفته : « و لزوم أحد المحالين لولاه » ، يعنى اگر نباشد تقدّم قدرت پس لازم مىآيد يا حدوث قدرت خداى - تعالى - يا « 1 » قدم فعل .
و علّامه - رحمه اللّه - گفته در شرح خود كه اين است آنچه را ما به خاطر در حلّ اين كلام رسيده ، و گفته ممكن است قول مصنّف - رحمه اللّه - كه : « و للتّنافى » گفته اشاره به دليل مغاير ثانى باشد كه ما ذكر نموديم ، كه مراد از « للتّنافى » اين باشد كه قدرت اگر مقارن « 2 » فعل باشد ؛ و حال آن كه ما بيان كرديم كه قدرت متعلّق به ضدّين است ، پس لازم مىآيد حصول ضدّين با هم و دو امر منافى . و مىباشد قول او كه گفته : « و لزوم احد المحالين » از تتمهء اين كلام . و حاصل آن اين است كه اگر قدرت مقارن فعل باشد لازم مىآيد اجتماع ضدّين از جهت
هامش
( 1 ) . م : با . . . با
( 2 ) . م ، الف : مغاير . كشف المراد : ان القدرة لو قارنت