مىشود بر مقارنت مجرّد با غير ، و اين دور است « 1 » . و اين [ الف - 176 ] باطل است بالضّروره .
و ثانى كه عدم توقّف بود مطلوب است . پس مقارنت مطلقه ثابت شد بدون اين توقّف « 2 » . و از اين ثابت مىشود كه هرگاه مجرّد قائم به ذاتى باشد صحيح خواهد بود مقارنت آن با معقولى مصوّر شود ، مثل حال در محلّ . و هرگاه مقارنت ثابت شد جهت او معلوم است كه عاقل آن شىء مقارن آن خواهد بود پس عاقل بودن مجرّد ثابت شد .
و علّامه - رحمه اللّه - در شرح خود فرموده كه اين دليل نزد من در غايت ضعف است ، از جهت آن كه توقّف امكان مقارنت مجرّد معقول مر صورت معقوله را بر ثبوت مقارنت مجرّد مر عقل را مقتضى توقّف امكان مقارنت بر وقوع مقارنت نيست ، از جهت آن كه امكان مقارنت عايد بر مقارنت معقول به معقول است ، و اين امكان غير آن مقارنت است ، چون ثبوت اين مقارنت « 3 » عائد است به مقارنت معقول مر عاقل را ، و اين غير آن است كه امكان مقارنت با غير آن عاقل « 4 » بود . پس لازم نمىآيد آنچه ذكر شد از محال .
و در شرح ملّا على به نحو ابسط اين مدّعا مذكور است . « 5 » و حاج محمود در شرح خود معنى كلام مصنّف - رحمه اللّه تعالى - را در اين مقام گفته است كه اين است : يعنى و از جهت استلزام اصل تجرّد و
هامش
( 1 ) . م ، الف : - از جهت آن . . . است
( 2 ) . م ، الف : - بدون اين توقّف
( 3 ) . م ، الف : - اين مقارنت
( 4 ) . م ، الف : - آن عاقل
( 5 ) . شرح التجريد / 272