از حمليات صرفه - و اقترانى شرطى است كه مركّب از شرطيّات صرفه باشد ، يا مركّب از شرطيّات و حمليّات باشد . و اين اقترانى شرطى پنج نحو است ؛ از جهت آن كه يا مركّب از متّصلتين ، يا منفصلتين ، يا حمليه و متصله ، يا حمليه و منفصله ، يا متّصله و منفصله است « 1 » .
و در شرح اصفهانى واقع است : « و باعتبار الصّورة البعيدة و هى الهيئة الحاصلة لكلّ من المقدّمتين بسبب الحمل و الاتّصال و الانفصال اثنان ، و ذلك لانّه امّا مركّب من الحمليّات الصّرفة و هو الاقترانى الحملى ، أو من الحملى و الشّرطى ، أو من الشّرطيّات الصّرفة ، و هما الاقترانى الشّرطى ، و انّما جعل المؤلّف من الحملى و الشّرطى من الاقترانى الشّرطى لأنّ « 2 » نتيجته شرطية . و الاقترانى الشّرطى خمسة اقسام : المؤلف من المتّصلات ، و المؤلّف من المنفصلات ، و المؤلّف منهما ، و المؤلّف من الحمل و المتّصل ، و المؤلّف من الحمل و المنفصل » .
و در شرح ملّا على واقع شده كه قياس اقترانى به اعتبار صورت [ ب - 173 ] بعيده - يعنى اعتبار هيئت حاصله از براى كلّ از مقدّمتين به سبب حمل يا اتّصال و انفعال - منقسم مىشود به دو قسم ، از جهت آن كه قياس يا مركّب از حمليات صرفه است ، و آن اقترانى حملى است ، يا مركّب از حملى و شرطى است ، يا مركّب از شرطيّات صرفه است و اين هر دو اقترانى شرطيند « 3 » .
هامش
( 1 ) . م : - است
( 2 ) . م : لا
( 3 ) . شرح التجريد / 270