منفصلات . و قسم ثانى آن قياس اقترانى آن است كه بعض اجزاء آن حمليست و بعض اجزاء ديگر آن متّصله يا منفصله است .
قال : و باعتبار المادة القريبة خمسة و البعيدة اربعة . « 1 »
يعنى مقدّمات قياس مادّه بعيده قياس است هم به اعتبار هر مقدّمه ، مقدّمه آن و هم به اعتبار مجموع اينها همه ، نه به اعتبار صورت خاصّه و شكل معيّن آن كه به اين اعتبار هر يك از اين مقدّمات مادّه قريبه است نه بعيده .
و بايد دانست كه مقدّمات قياس چهارتاست : مسلّمات است ، و مظنونات و مشبهات و مخيّلات است . اين باعتبار مادّهء بعيده است .
و امّا به اعتبار مادّهء قريبه پس اقسام قياس پنجتاست : برهان است ، و جدل است ، و خطابه است ، و سفسطه ، و شعر است . صاحب سفسطه يعنى « سوفسطايى » كه مقابل « حكيم » است و متمسّك به امور شبيه « 2 » به ضرورى مىشود ، و اگر متمسّك به مشهورات شود « مشاغبش » گويند كه مقابل « مجادل » است .
قال : و الثّانى متّصل و ناتجه امران ، و كذا غير الحقيقى من المنفصل ، و منه ضعفه . « 3 »
بايد دانست كه قياس استثنايى متّصله مىباشد و منفصله . و متّصله آن است كه مشتمل بر حرف شرط و جزا باشد ، و منفصله آن
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 245
( 2 ) . م : سبيه
( 3 ) . كشف المراد / 246 : فناتجه