ثبوته كان التّكليف به عقليّا . « 1 »
اختلاف نمودهاند مردم در وجوب نظر كه آيا عقليست يا سمعى پس رفتهاند معتزله به اوّل ، و اشاعره به ثانى .
امّا معتزله پس استدلال بر وجوب نظر عقلا نمودهاند به اين نحو كه : معرفة اللّه واجب است مطلقا ، يعنى به نحوى از انحا « 2 » عقلا و شرعا يا هميشه يا بر همه كس ؛ بنا بر احتمال لفظ مطلقا كه علّامه - رحمه اللّه - بيان نموده « 3 » و تمام نمىشود مگر به نظر ، و آنچه تمام نشود واجب مطلق مگر به آن چيز پس آن واجب است جهت آن كه مقدّمهء واجب واجب است « 4 » . پس در اينجا سه مقدّمه است :
[ اول ] : يكى از مقدّمات آن كه معرفة اللّه واجب است مطلقا .
[ ثانى ] : ديگر آن كه تمام نمىشود اين مگر به نظر
[ ثالث ] : و يكى ديگر آن كه چيزى كه تمام نمىشود واجب مطلق مگر به آن ، پس آن واجب است .
و جهت آن كه معرفة اللّه واجب است / * ب / 131 / مطلقا استدلال نمودهاند به دو وجه :
اوّل : آن كه معرفة اللّه - تعالى - خوفيست كه حاصل مىشود از اختلاف رأى « 5 » و عدم يقين و غير اختلاف ، مثل نفى واجب « 6 » و دفع خوف واجب است عقلا .
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 241
( 2 ) . م ، الف : - به نحوى از انحا
( 3 ) . م ، الف : - كه علامه . . . نموده
( 4 ) . م ، الف : - جهت آن . . . است
( 5 ) . م ، الف : - رأى
( 6 ) . ن : - مثل نفى واجب