ظنّ و جهل مركّب و اعتقاد مقدّر هست .
پس اين است آنچه ظاهر شده از براى ما از قول مصنّف - رحمه اللّه - كه گفته : « فيتعاكسان » ، يعنى اعتقاد و علم در خصوص و عموم عكس هم مىشوند .
بدان اين را كه علّامه - رحمه اللّه - گفته كه از براى ما در اين كلام بنابر تفسير [ الف - 165 ] كلام مصنّف - كه سابق بر اين متن مذكور شده كه اعتقاد احد قسمى علم است و مصنّف اشاره به دو اصطلاح ننموده در اين متن ، و متفرّع بر آن ساخت كلام را ، و گفت : « فيتعاكسان » بدون اعتبار اعميّت اعتقاد - به نحوى كه علّامه بين علم و اعتقاد بيان دو نحو اصلاح را كه مصنّف نقل ننموده ذكر نموده ، و در اينجا نيز بيان كرده شد . و علّامه گفته در كلام مصنّف « 1 » نظر است . و اين نظر چنانچه « 2 » مذكور شد از جهت آن است كه اعتقاد مىباشد قسم [ ى ] از علم اگر اخذ شود عكس و اعتقاد اعمّ شود ، يعنى اعمّى كه شامل علم به معنى يقين و ظنّ و جهل مركّب باشد ، پس تعاكس صورتى دارد ، و الّا در اين صورت تمام نمىشود تعاكس موافق متن قبل ، از جهت آن كه اعتقاد بنابراين اعتبار اخصّ است و اعمّ از علم نخواهد بود . پس واجب در تعاكس آن است كه اعتبار اين دو اصطلاح در آن معتبر شود ، يا آنچه مؤدّى اين معنى باشد . تمّ مفاد كلامه
و شارح اصفهانى « 3 » گفته كه : اعتقاد به معنى اعمّ شامل تضادّ در امر واحد كه يك بار حكم به ايجاب آن و يك بار حكم به سلب شود
هامش
( 1 ) . م ، الف : - به نحوى كه . . . مصنّف
( 2 ) . ن : آنچه
( 3 ) . نسخهها : صفهانى