معلول را ، چون « 1 » بتحقيق كه ماهيّت معلول و حقيقت معلول لازم است مر ماهيّت علّت را ، و بتحقيق كه بر شما فرض شده الحال متعلّق ساختن علم را به علّت من حيث الذّات و لوازمش . پس البته موجب علم به معلول مىشود .
مسألهء ثامنه عشر در مراتب علم است
قال : و مراتبه ثلاثة . « 2 »
ذكر نموده شيخ ابو على اين را كه از براى عقل سه مرتبه است : « 3 » اوّل : آن كه بالقوّه محض باشد ، و آن عدم تعقّل چيزى است كه از شأنش تعقل باشد .
ثانيه : اين است كه بالفعل تمام باشد ، يعنى از قوّه به فعل آمده باشد همه ، مثل آن كه [ از ] علم به شىء علم تفصيلى حاصل شود .
ثالث : [ الف - 163 ] علم به شىء است اجمالا ، مثل آن كه كسى علم به مسألهاى حاصل كند بعد از آن غافل شود از آن ، بعدا از آن « 4 » سؤال كرده شود از آن مسأله . پس بدرستى كه حاضر مىشود جواب از اين مسأله در ذهنش ، و نيست اين بالقوّه محض ، از جهت آن كه فى الحال عالم است به قدرت او مر جواب را . و ممكنش هست كه جواب آن تواند گفت : پس او متضمّن علم به جواب است اگر چه / * الف / 126 / علم بر جهت تفصيل نيست . و اين ظاهر است .
هامش
( 1 ) . م : - چون
( 2 ) . كشف المراد / 333 : « ثلاث »
( 3 ) . بسنجيد با رسالة الحدود / 87 ش 3
( 4 ) . م : بعدا ون