[ 1 ] : يا اين است كه سريع الزّوال است ، و اين ناميده شده به حال ، از جهت سرعت زوالش .
[ 2 ] : يا آن كه بطى الزّوال است ، و اين ناميده شده به ملكه .
و فرق ميان اينها به فصول مميّزه نيست بلكه به عوارض خارجيّه است . و گاه باشد چيزى حال باشد بعد از آن بعينه ملكه شود .
مسألهء دوازدهم در بحث از علم است به قول مطلق
قال : و منها العلم و هو امّا تصوّر أو تصديق جازم ، مطابق ، ثابت . « 1 »
از جملهء كيفيّات نفسانيّه علم است كه عبارت از حصول صورت شىء در ذهن است ، و منقسم به تصوّر و تصديق است ، و تصديق حكم ثابت جازم يقينيست كه آن نسبت احد متصوّرين به ديگرى مثل قيام به زيد ايجابا يا سلبا . و شرط در تصديق جزم به حكم شده ، از جهت آن كه خالى از جزم علم به اين معنى نيست ، اگر چه اسم علم مجازا به آن گفته مىشود . مثل ظنّ ، و شرط مطابقت با واقع شده در تصديق موافق شرح علّامه - رحمه اللّه - از جهت آن كه حالى از اين مطابقه جهل مركّب است ؛ زيرا كه اگر مطابق نباشد با واقع ، و او نداند چنين « 2 » و خلافش را داند جهل مركّب است ، و شرط نمود كه اين حكم نزد او ثابت باشد كه اگر نزد نفس او به تقليد باشد مقلّد خواهد بود . و جامع اين صفات مسطوره كه متّصف باشد به اينها همه آن علم خاصّ
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 225
( 2 ) . م ، الف : - چنين