در ما تقدّم .
قال : و لو كان الثّانى جسما يحصل ضدّ المحسوس . « 1 »
رفتهاند جماعتى كه تحصيل علم چندانى ننمودهاند به اين كه ضوء جسم است ، و سبب غلط ايشان اين است كه توهّم كردهاند كه حركت مىكند جدا « 2 » به حركت مضىء مثل نار . و بتحقيق كه اين باطل است از جهت آن كه / * ب / 117 / حسّ حكم مىكند به افتقار آن به موضوع تا قائم شود بر آن ، و ممكن نيست تجريد آن از محلّى كه قائم بر آن است ، پس اگر جسم باشد حاصل مىشود ضدّ اين حكم محسوس و آن قيام آن است بنفسه و استغناى از موضع كه محلّ آن باشد .
و احتمال دارد قول مصنّف - رحمه اللّه - كه گفته : « يحصل « 3 » ضدّ المحسوس » ضدّ اشراق منظور باشد . يعنى اگر چنين باشد پس به اين نحو خواهد بود كه هر چه زياد شود اشراقش - نسبت به معنى - « 4 » زياد شود سترش از جهت مرئى ، به سبب آن كه جسميست بر روى مضىء كه آن را مستور مىكند و حايل مىشود ، هر چند مثل آب و آبگينه باشد . ليكن حسّ شهادت مىدهد به ضدّ اين ، به جهت آن كه هر چند ضوء زياد مىشود ظهور آن مرئى بيشتر مىشود ، يا آن كه گفته مىشود كه حسّ شهادت مىدهد به سرعت ظهور آنچه ما يشرق
هامش
( 1 ) . كشف المراد / 219 : لحصل
( 2 ) . م ، الف : - جدا
( 3 ) . نسخهها : تحصل
( 4 ) . م ، الف : - نسبت به معنى